اما طبرى بناى فسا را به گشتاسپ نسبت داده است « 1 » و ثعالبى و حمد اللّه مستوفى همين نكته را احتمالا از طبرى گرفته و نوشته‌اند « گشتاسپ شهر فسا را در فارس بنا نهاد « 2 » » اما ابن فقيه بناى شهر فسا را به پسا پسر طهمورث منسوب مىداند و مىنويسد « طهمورث را ده فرزند بود ، جم و شيراز و استخر و فسا ( : پسا ) . . . به هر يك اينان شهرى را داد كه به نام و نسبت هموست « 3 » » در البلدان ابن فقيه آمده است كه : از فسا تا شهر دارابگرد هژده فرسنگ است روستاهاى آن چنين است . . . كرم ، جهرم و نىريز و فستجان . . . « 4 » در شاهنامه نام فسا در بيت زير آمده است : به دربر يكى مرد بد از نسا * پرستنده و كاردار پسا « 5 » كه مربوط به روزگار پادشاهى بهرام گور و كمين كردن وى به خاقان ترك است . ولف نيز در فرهنگ خود موارد استعمال اين نام را در نسخه‌هاى مختلف شاهنامه در ذيل « بسا » ذكر كرده است . « 6 » جهرم : اين شهر يكى از شهرهاى كهن فارس است . بنابر حدود العالم « جهرم شهرى است خرم و از وى زيلو و مصلى نماز نيكو خيزد » « 7 » اين نام اگرچه در متن بعضى از نسخه‌هاى پهلوى كارنامه اردشير بابكان نيامده است « 8 » اما در آخرين چاپ اين كتاب به صورت « زرهم » آمده است « 9 » فارسنامه ابن بلخى بناى جهرم را به بهمن نسبت داده و نوشته است كه « شهر فسا و بستكان و جهرم و آن اعمال بهمن بنا كرد » . « 10 » فردوسى حادثه‌هاى تاريخى را كه در اين شهر گذشته است از روزگار داراى داراب آغاز مىكند كه داراب شكست خورده و گريزان از ساحل فرات به جهرم و از آنجا به اصطخر شتافت : جهاندار دارا به « جهرم » رسيد * كه آنجا بدى گنجها را كليد همه مهتران پيش بازآمدند * پر از درد و گرم و گداز آمدند خروشان پسر چون پدر را نديد * پدر همچنين چون پسر را نديد همه شهر ايران پر از ناله بود * به چشم اندرون آب چون ژاله بود ز جهرم بيامد به شهر صطخر * كه آزادگان را بر آن بود فخر « 11 » در روزگارى كه اردشير بابكان در كرمان سرگرم نبرد با هفتواد و لشكر وى بود در اين

--> ( 1 ) . طبرى ، تاريخ الرسل و الملوك ، ص 405 و 406 ، به نقل از حاشيه 5 تاريخ بلعمى ، به تصحيح دكتر مشكور ، تهران . ( 2 ) . ثعالبى ، شاهنامهء ثعالبى ، ترجمه هدايت ، ص 118 ، تهران 1328 ، و تاريخ گزيده ، به تصحيح دكتر نوائى ، ص 93 ، تهران ، 1339 . ( 3 ) . ابن فقيه ، البلدان ، ترجمه ح . مسعود ، ص 8 ، تهران ، 1349 . ( 4 ) . ابن فقيه ، البلدان ، ترجمه ح . مسعود ، ص 16 ، تهران ، 1349 . ( 5 ) . فردوسى ، شاهنامه ، جلد هفتم ، ص 391 ، بيت 1513 ، و حاشيه 11 همان صفحه . ( 6 ) . ولف ، فرهنگ شاهنامه ، ص 143 . ( 7 ) . حدود العالم ، به تصحيح منوچهر ستوده ، ص 135 ، چاپ تهران ، 1340 . ( 8 ) . فره‌وشى ، بهرام ، كارنامه اردشير بابكان ، ص 63 ، حاشيه 3 ، چاپ تهران ، 1354 . ( 9 ) . فره‌وشى ، بهرام ، كارنامه اردشير بابكان ، ص 63 ، چاپ تهران ، 1354 . ( 10 ) . ابن بلخى ، فارسنامه ، به تصحيح نيكلسن و لسترانج ، ص 54 ، كمبريج ، 1921 . ( 11 ) . فردوسى ، شاهنامه ، جلد ششم ، ص 392 ، بيت 191 ، چاپ مسكو ، 1967 .